Karaciğer Nakli

Karaciğer, vücudumuzun en önemli organlarından biridir. Sindirimden bağışıklığa, besin ögesi depolanmasından vücuttaki atıkların atılmasına ve kanın pıhtılaşmasına kadar birçok işlevin yerine getirilmesinde temel görev karaciğere aittir. Çeşitli hastalıklara bağlı olarak karaciğerin işlevini yerine getiremez hale gelmesi, karaciğer yetmezliği olarak adlandırılır. Belirli bir evreden sonra karaciğer yetmezliği için tek çözüm karaciğer naklidir.

Karaciğer Nakli Nedir?

Karaciğer nakli veya diğer adıyla karaciğer transplantasyonu, kadavradan veya canlı bir vericiden alınan organla gerçekleştirilebilir. Karaciğer transplantasyonlarının büyük bir kısmı siroz hastalığı nedeniyle uygulanır. Doğru zamanda ve başarılı bir operasyonla yapılan karaciğer nakillerinde başarı oranı oldukça yüksektir.

Karaciğer nakli, karaciğeri yeteri kadar çalışmayan ve organ nakline ihtiyaç duyan hastalara, beyin ölümü gerçekleşen bir kadavradan veya canlı bir vericiden alınan karaciğerin nakledilmesi işlemidir. Son evre karaciğer yetmezliğinde veya akut karaciğer yetmezliği vakalarında hayat kurtaran tedavi olan karaciğer nakli, genel cerrahi birimleri tarafından gerçekleştirilir.

Kronik karaciğer yetmezliği ve bu durumun en yaygın nedeni olan siroz haricinde, bazı kalıtımsal ve metabolik hastalıkların tedavisi için de karaciğer transplantasyonu gerekebilir. Operasyonun gerçekleştirilebilmesi için hastanın yetersiz çalışan karaciğeri tamamen çıkarılmalıdır. Ardından, hastanın kilosuna göre uygun olan karaciğer parçası (sağ veya sol lob) donörden alınarak hastaya nakledilir.

Canlı donörden yapılan nakillerde karaciğer kendini yenileyebildiği için donör karaciğer nakli sonrasında herhangi bir sorun yaşamaz. Genel cerrahi birimlerince yapılan operasyonlar arasından en komplike ve yorucu operasyon türlerinden biridir. Bu nedenle uzman bir transplantasyon ekibi tarafından tam donanımlı hastanelerde gerçekleştirilmelidir. Yalnızca operasyondan ibaret olmayan karaciğer naklinde, nakil öncesi ve sonrasında çeşitli tedavilerin yapılması ve titiz önlemler alınması gerekebilir, ayrıca takip de oldukça önemli bir konudur.

Karaciğer Nakli Kimlere Yapılır?

Genellikle karaciğer yetmezliğinde uygulanan karaciğer nakli, hem akut hem de kronik yetmezliklerin tedavisi için gerekli olabilir. Çeşitli ilaçların kullanımına bağlı olarak veya fungal hastalıklar sonucunda kısa dönemde aniden gelişen akut karaciğer yetmezliği hızla ilerleyerek karaciğer naklini zorunlu kılabilir. Ayrıca beslenmeyle ilgili sorunlar, karaciğer kanserleri, hepatit B ve C virüslerinin enfeksiyonu veya taşıyıcılığı, safra yollarındaki hastalıklar, aşırı alkol kullanımı, vücutta aşırı demir birikimi (hemokromatoz) ve siroz gibi nedenlerle gelişen kronik karaciğer yetmezliğinde de tek çözüm yolu karaciğer naklidir.

Nadir görülen konjenital metabolik hastalıkların tedavisinde de karaciğer nakline başvurulabilir. Son evre karaciğer sirozu hastalarında beklenen yaşam süresinin bir yılın altında olması halinde hastalara karaciğer nakli önerilir. Hastalığın türü, hastanın yaşı ve sağlık durumu gibi faktörler göz önünde bulundurularak, özellikle canlı bir vericisi bulunan hastalarda bu sürecin daha erkene alınması gerekebilir. Her ne kadar zorlu bir süreç olsa ve ciddi bir operasyon gerektirse de zamanında yapılan karaciğer transplantasyonu %75 ila %80 gibi yüksek bir başarı oranına sahiptir.

Karaciğer Nakli Nasıl Yapılır?

Organ naklinin gerçekleştirilebilmesi için hastayla aynı kan grubuna sahip olan canlı bir verici veya organ bağışı yapmış olan ve karaciğer nakline uygun bir kadavra gerekir. Kadavradan yapılacak nakillerde hastanın durumunun aciliyeti ve yaş gibi faktörlere bakılarak nakil bekleyen hastalar sıraya alınır.

Gönüllü canlı vericisi bulunan hastalarda ise uygun zamanda nakil süreci planlanabilir.

Kan grubu hastayla aynı olan ve sağlık durumu nakle uygun olan tüm bireylerden karaciğer nakli yapılabilir. Hasta ile donör arasında dördüncü dereceye kadar akrabalık ilişkisi bulunması naklin başarı oranını yükseltir. Operasyon öncesinde donör üzerinde yoğun araştırmalar yapılarak, özellikle canlı vericili nakillerde donörün karaciğerini vermesine engel herhangi bir durum olup olmadığı incelenir. Diyabet hastaları, kalp ve böbrek hastaları, hipertansiyon hastaları, bazı psikolojik hastalıklara ve enfeksiyon hastalıklarına sahip kişiler ile 18 yaşını doldurmamış bireyler donör olamaz.

Herhangi bir sorun yoksa operasyon planı yapılır ve hasta genellikle operasyondan birkaç gün önce hastaneye yatırılır. Hastanın tıbbi incelemeleri de detaylı şekilde gerçekleştirilir, operasyona uygunluk açısından birçok muayene ve tanı testi yapılır. Kan stoku gerektiren bir operasyon olması nedeniyle nakil ameliyatından önce belirli bir miktarda kan hazır edilmelidir. Bu nedenle hasta yakınlarından kan bağışında bulunmaları talep edilebilir. Nakil günü geldiğinde donör ve hasta farklı ameliyathanelerde aynı anda operasyona alınır. Öncelikle donörün ameliyatı başlar, karaciğerde anatomik bir bozukluk bulunmadığı anlaşıldıktan sonra alıcının ameliyatına geçilir.

Hastanın kilosu göz önünde bulundurularak canlı donörün karaciğerinin bir kısmı alınır ve hastanın çıkarılan karaciğerinin yerine yerleştirilir. Alıcı hastanın ameliyatı devam ederken, donörün ameliyatı tamamlanır ve donör yoğun bakım ünitesine alınarak takipte tutulur.

Karaciğer Nakil Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Karaciğer transplantasyonu ameliyatı, bilinen en zorlu ameliyatlardan biridir. Ortalama 6 ila 8 saat süren bu ameliyatlar, bazı durumlarda 18 saate kadar uzayabilir. Nakil işleminin, karaciğer transplantasyonu alanında ileri düzeyde eğitimler almış, multidisipliner ve tecrübeli bir sağlık ekibi tarafından yapılması, operasyonun başarısı açısından oldukça önemlidir. Nakil işlemi, ameliyat süresince görüş ve desteğine ihtiyaç duyulabilecek tüm tıbbi birimlerin yer aldığı, multidisipliner bir anlayışa sahip, tam teşekküllü sağlık kuruluşlarında yapılmalıdır.

Nakil işleminin yapılacağı sağlık kuruluşunda son teknolojiye sahip cihazların bulunduğu görüntüleme üniteleri, yeterli teknik donanıma sahip ameliyathane ve nitelikli bir yoğun bakım ünitesinin de bulunması gerekir. Nakil işleminin tamamlanmasının ardından, hasta da tıpkı donör gibi yoğun bakım ünitesine alınır. Operasyonun sorunsuz geçmesi halinde donör, yapılacak tedavilerin ardından genellikle birkaç gün veya en fazla 10 gün içinde iyileşerek taburcu edilir.

Hasta ise organ naklinin ardından hayati fonksiyonları normal dengeye ulaşıncaya kadar yoğun bakımda tutulduktan sonra servise alınarak tedavisine burada devam edilir.

Karaciğer Naklinde Vericinin Riskleri Nelerdir?

Karaciğer naklinde vericinin karşı karşıya kaldığı riskler, bu operasyonla ilgili en çok merak edilen konulardan biridir. Genel olarak bakıldığında donör olan kişide karaciğer transplantasyonu sonrasında yaşam kaybı riski %0,5 ve altındadır. Bu oldukça düşük bir risktir. Ancak karaciğer nakil ameliyatına başlandıktan sonra donörde herhangi bir olumsuzluk görülmesi halinde ameliyata son verilebilir.

Kesi açıldıktan sonra karaciğerde aşırı düzeyde yağlanma görülmesi, anatomik bozuklukların saptanması, karın içinde kitlelerin tespit edilmesi gibi durumlarda veya herhangi bir komplikasyonla karşılaşılması halinde, açılan kesi kapatılarak ameliyat sonlandırılabilir. Yukarıda da belirtildiği üzere, donörde karaciğerin alınmasıyla ilgili yapısal bir sorun bulunmadığı anlaşılana kadar alıcının ameliyatının başlatılmamasının nedeni de budur.

Donörün ameliyatı sonrasında nadir de olsa safra kaçağı ve kanama gibi komplikasyonlar oluşabilir. Bunlar oldukça nadir görülen durumlar olsa da yeniden bir ameliyat veya kan transfüzyonu yapılması gerekebileceği konusunda donöre önceden bilgi verilir. Ayrıca tüm operasyonlarda olduğu gibi yara bölgelerinde küçük enfeksiyonlar, kabızlık ve gaz sancısı gibi sindirim sorunları, anesteziye bağlı mide bulantısı ve kusma gibi geçici komplikasyonlar da söz konusudur.

Karaciğer kendini yenileyebilen bir organ olduğu için donörün bir bölümü alınan karaciğeri ameliyattan sonra yaklaşık 6 hafta içinde normal büyüklüğüne ulaşabilir. Bu nedenle sorunsuz geçen bir ameliyat sonrasında donör açısından uzun vadeli bir sorun görülme olasılığı oldukça düşüktür.

Karaciğer Nakli Sonrasında Alıcı İçin Süreç Nasıl İşler?

Nakil sonrasında bir süre yoğun bakımda takip edilip ardından servise alınan hasta, yaklaşık 10 günlük tedavi sürecinin ardından evde dikkat etmesi gereken konular hakkında bilgilendirilerek taburcu edilir. Diğer organ nakillerinde olduğu gibi karaciğer nakli sonrasında da hasta için organ reddi (rejeksiyon riski) söz konusudur.

Bu durumun önlenebilmesi için hastaların bağışıklık sistemini baskılayıcı (immunsupresif) ilaçları ömür boyu kullanmaları gerekir. Bazı durumlarda ilaçlara rağmen organ reddine ilişkin bulgular gözlemlenebilir. Rejeksiyon bulgularının varlığı karaciğer biyopsisiyle incelenebilir. Bu tip alevlenmeler, genellikle, doğru zamanda müdahale edilmesi halinde tedavi edilebilir. Hasta açısından ameliyatın risk düzeyi, hastanın sağlık durumuna göre değişiklik gösterir.

Organ nakline ihtiyaç duyan hastalar, genellikle ileri evre karaciğer yetmezliği bulunan, buna bağlı olarak ağır hasta olarak tanımlanabilen ve vücut rezervleri tükenmiş olan bireylerden oluşur. Karaciğer naklinin büyük çaplı bir ameliyat olduğu göz önünde bulundurulduğunda, ameliyat riskinin tamamen hastanın durumunun ciddiyetine bağlı olduğu öne sürülebilir. Canlı bir vericiden karaciğer nakli yapılan hastaların sağ kalım oranlarının, kadavradan nakil olan hastalara kıyasla daha yüksek olduğu görülmektedir.

Ancak, nakil bekleme süresinin canlı vericiden nakil olan hastalarda daha kısa olması ve kadavradan nakil olmayı bekleyen hastaların bu süreçte daha da ağırlaşması gibi etkiler de söz konusu olabileceğinden, bu konu hakkındaki araştırmalar devam etmektedir. Organ nakli esnasında alıcı hastada büyük damarlar kesilip dikilir. Bu nedenle hastalarda ciddi kanamalar görülebilir.

Cerrahi operasyonların bir diğer riski olan enfeksiyon da organ nakli olan hastalar için büyük bir tehlike yaratabilir. Kullanılan bağışıklık baskılayıcı ilaçlar nedeniyle bu hastalarda görülen enfeksiyonlar ağır seyredebilir. Dolayısıyla enfeksiyon riskiyle ilgili olarak sağlık ekibi tarafından verilen tavsiyeler doğrultusunda hareket etmek oldukça önemlidir.

Karaciğer nakli konusunda merak edilen bir diğer konu da karaciğer nakli sonrası yaşam süresi ve yaşam kalitesidir. Bu konu ameliyatın doğru zamanda yapılmasıyla ve başarısıyla doğrudan ilişkilidir. Ayrıca hastanın özel durumları ve eşlik eden diğer hastalıkları gibi birçok faktör de bireysel farklılıklara yol açabilir. Genel olarak bakıldığında, tecrübeli bir ekip tarafından gerçekleştirilen başarılı bir karaciğer nakli sonrasında hastaların yaklaşık %75’inde yaşam beklentisi beş yılın üzerindedir.

Sadece nakilden ibaret olmayan karaciğer transplantasyonunun ardından ömür boyu kullanılması gereken ilaçların düzenli kullanılması ve hekim tarafından önerilen aralıklarla gidilmesi gereken kontrollerin aksatılmaması sağlıklı yaşam süresinin uzatılmasında önemli bir etkiye sahiptir.

Siz de karaciğer nakli olmaya hazırlanıyorsanız, bu süreci sağlıklı bir şekilde atlatabilmek için hekiminiz tarafından verilen tavsiyelere gereken hassasiyeti göstermeniz faydalı olacaktır. Karaciğerinizde herhangi bir hastalık varsa rutin kontrollerinizi zamanında yaptırarak karaciğer yetmezliğini önlemeye yardımcı olabilir veya erken evrede tespitini sağlayabilirsiniz. Ayrıca organ bağışı yaparak ve çevrenizdekileri de organ bağışına teşvik ederek nakil bekleyen hastalara umut olabilirsiniz.

error: Content is protected !!
Messenger
Email
Bize Ulaşın
Messenger
Email
Bize Ulaşın